KONDA ve Hafıza Merkezi “Gençlerin İnsan Hakları Algısı” Üzerine Yeni Bir Araştırma Yayımladı

Hafıza Merkezi ve KONDA Araştırma ve Danışmanlık A.Ş., Gençlerin İnsan Hakları Algısı üzerine yeni bir araştırma yayımladı. KONDA’nın Hafıza Merkezi için gerçekleştirdiği bu araştırma, gençlerin sivil toplum, insan hakları ve geçmişle yüzleşme ile ilgili algı ve düşüncelerini ele alıyor.

Raporun amacı, gençlerin genelde sivil topluma, özelde insan hakları hareketine yönelik eğilim, tercih ve profillerini anlamak ve buradan hareketle sivil toplum alanında oluşturulacak yeni stratejiler için bir bilgi zemini oluşturmak. Hafıza Merkezi önümüzdeki haftalarda, raporun bulgularının gençlerle birlikte tartışılacağı bir atölye serisi düzenleyecek.

Rapor, gençlerin eğilimlerini beş başlık altında anlamaya çalışıyor: 1) STK’lara katılım deneyimleri, 2) demokrasi algıları, 3) insan hakları algıları, 4) insan hakları savunucuları ve STK’lara yönelik algı ve tutumları, 5) geçmişle yüzleşme beklentileri.

25-26 Haziran 2022 tarihleri arasında yürütülen saha çalışması kapsamında 28 ilin 95 ilçesine bağlı 144 mahallesinde, yaşları 18 ila 30 arasında değişen 2,217 gençle hanelerinde yüz yüze görüşüldü. Buna ek olarak, saha çalışmasına katılan 18 kişi ile yarı yapılandırılmış derin görüşmeler gerçekleştirildi.

Gençlerin sivil topluma olan ilgisi düşük, ancak umutlu olmak için sebep var.

Önce olumsuz tablo ile başlayalım. Gençlerin sivil topluma ve siyasete katılım deneyimleri oldukça sınırlı. Gençlerin sadece yüzde 4’ü dernek, yüzde 3’ü vakıf üyesi ya da gönüllüsü. Her 5 gençten 4’ü herhangi bir siyasi partiye üye değil ve olmak istemiyor. Araştırmamız, gençlerin STK’lara yüzde 12 oranında güven duymadığı için, yüzde 11 oranında ilgi duymadığı için katılmadığını gösterdi. 4 kişiden 1’i ise katılım göstermemesine herhangi bir neden göstermedi.

Öte yandan hükümetin hak savunucuları ile ilgili yaratmak istediği olumsuz algıya rağmen gençler hak savunucularını olumlu kavramlarla tanımlıyor. Gençlerin hak savunucularına ilişkin algılarında ilk sıralarda “açık fikirli, adil ve cesur” tanımlamaları geliyor. Her 10 gençten sadece 1’i hak savunucularını dışa bağımlı olarak tanımlarken, devlet düşmanı diyenlerin oranı da yüzde 4.

Türkiye’de gençler, en çok kadınların, daha sonra da kendilerinin haklarının ihlal edildiğini düşünüyor. Bununla uyumlu bir şekilde insan hakları savunucularının en çok kadınların eşitlik hakkını savunduğunu düşünüyor ve en çok da bunu savunması gerektiğini söylüyorlar. Gençlerin en çok savunulması gerektiğini düşündüğü haklar kategorisinde ikinci sırada ise ifade özgürlüğü hakkı geliyor.

Gençlerin geçmişle yüzleşme konusunda sahip oldukları tutum ve beklentinin soyut kaldığını söyleyebiliriz. Temelde gerçekleri ortaya çıkarmak ve toplumsal farkındalık öncelenirken, faillerin cezalandırılmasını ya da tazminat ödenmesini her 5 gençten 1’i destekliyor. Gençlerin yüzde 18’i ülkenin geçmişle yüzleşme gibi bir sorunu olmadığını düşünürken, yüzde 48’i tüm dezavantajlı kimliklerle yüzleşilmesi gerektiğini söylüyor.

Araştırmanın ortaya koyduğu bu tablo üzerine çıkarmamız gereken dersler olduğu kanısındayız. İnsan hakları hareketi için hak temelli mücadeleler ile gençlerin hayat önceliklerini örtüştürmek, gençlerin farklı ilgi seviyeleri için farklı düzeylerde katılım olanakları yaratmak, üretilen bilgiyi daha erişilebilir kılmak öncelikli adımlar olmalı. En önemlisi ise bu ve benzeri başlıklar altında atılacak adımları gençlerin öznesi olduğu süreçler dahilinde tasarlamak ve uygulamak.

Tam da bu sebeple, Hafıza Merkezi olarak, önümüzdeki günlerde bu araştırmayı zemin alarak gençlerin insan hakları mücadelesine katılımını gençlerle birlikte ele alacağımız, bunun için yeni fikir ve stratejileri tartışacağımız bir atölye serisi düzenleyeceğiz. Çalışmalarımızla ilgili güncel gelişmeleri web sitemizden ve sosyal medya hesaplarımızdan takip edebilirsiniz.